Hiệu quả Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở xã Châu Phong

Từ những kết quả bước đầu trong vụ Hè Thu năm 2026, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại xã Châu Phong cho thấy hiệu quả rõ nét cả về kinh tế, môi trường và thay đổi tập quán canh tác. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục mở rộng diện tích, hướng đến xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững.

Nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của xã Châu Phong. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương có gần 4.100ha đất nông nghiệp, trong đó diện tích sản xuất lúa khoảng 3.737ha. Đây là điều kiện thuận lợi để Châu Phong đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm chi phí đầu vào và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trên cơ sở đó, việc triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long được địa phương xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng.

Ông Tống Văn Điều, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong, cho biết: “Đối với xã Châu Phong, nông nghiệp luôn được xác định là trụ đỡ của nền kinh tế địa phương. Việc tham gia Đề án 1 triệu héc-ta không chỉ thực hiện chủ trương của Trung ương và của tỉnh mà còn cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025 - 2030 về chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp, ứng dụng công nghệ hiện đại, nâng cao giá trị sản xuất và tăng thu nhập bền vững cho nông dân”.

Giảm chi phí, nâng cao hiệu quả

Vụ Hè Thu năm 2026, mô hình được triển khai tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tường Lợi với diện tích 48ha, có 6 hộ nông dân tham gia. Trong quá trình sản xuất, nông dân được cán bộ chuyên môn hướng dẫn trực tiếp, áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật như giảm lượng giống gieo sạ còn 80kg/ha, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), bón phân cân đối, tưới ngập khô xen kẽ và xử lý rơm rạ sau thu hoạch.

Những giải pháp này góp phần giảm lượng vật tư đầu vào, hạn chế sâu bệnh, tiết kiệm nước tưới và giảm phát thải khí nhà kính.

Bà Nguyễn Thị Diện, cán bộ khuyến nông xã Châu Phong, cho biết: “Qua triển khai, bà con rất tích cực hưởng ứng chương trình. Nông dân đã thay đổi rõ rệt tập quán canh tác, giảm lượng giống gieo sạ, sử dụng phân bón theo đúng quy trình kỹ thuật. Hằng tuần, bà con phối hợp với cán bộ kỹ thuật để theo dõi đồng ruộng và thực hiện đầy đủ các nội dung của đề án”.

Điểm nổi bật của mô hình là thay đổi phương thức canh tác theo hướng giảm đầu vào nhưng vẫn duy trì năng suất. Lượng phân bón sử dụng khoảng 400kg/ha, kết hợp tưới ngập khô xen kẽ giúp tiết kiệm nước, giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật. Qua đó, chi phí sản xuất được kéo giảm, đồng thời góp phần hạn chế tác động đến môi trường.

Ông Võ Văn Cao, nông dân tham gia mô hình, chia sẻ: “Tham gia mô hình này thấy lợi nhiều. Thứ nhất là giảm lượng giống gieo sạ; thứ hai là giảm phân bón; thứ ba là giảm số lần phun thuốc bảo vệ thực vật; thứ tư là giảm nước tưới nhờ áp dụng tưới ngập khô xen kẽ. Chi phí giảm mà hiệu quả sản xuất lại cao hơn nên bà con rất phấn khởi”.

Theo kết quả đánh giá, năng suất lúa trong mô hình đạt gần 8,84 tấn/ha, cao hơn ruộng sản xuất theo tập quán. Tổng chi phí sản xuất giảm gần 5 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng hơn 7,3 triệu đồng/ha; giá thành sản xuất khoảng 2.400 đồng/kg lúa.

Những con số trên cho thấy hiệu quả thiết thực của việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật, đồng thời tạo thêm động lực để nông dân thay đổi phương thức sản xuất.

Ông Trần Hoàng Em, nông dân tham gia mô hình, cho biết: “So với cách làm trước đây thì mô hình này hiệu quả hơn nhiều. Trước kia sạ dày nên sâu bệnh nhiều, phải bón nhiều phân, phun nhiều thuốc. Còn theo quy trình của đề án thì lượng vật tư giảm khoảng 30 - 40%, sâu bệnh ít mà năng suất vẫn đạt cao. Thấy hiệu quả nên nhiều bà con cũng muốn tham gia”.

Thay đổi tư duy sản xuất

Không chỉ thể hiện qua năng suất và lợi nhuận, hiệu quả quan trọng của mô hình còn nằm ở sự thay đổi nhận thức của nông dân. Từ phương thức sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm, người dân từng bước chuyển sang canh tác theo quy trình kỹ thuật, chú trọng giảm chi phí, nâng cao chất lượng và bảo vệ môi trường.

Ông Trần Thanh Tuấn, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Châu Phong, nhận định: “Qua triển khai mô hình, nhận thức của nông dân đã chuyển biến rõ nét. Bà con chuyển từ sản xuất theo tập quán sang sản xuất theo quy trình khoa học kỹ thuật. Chi phí đầu vào giảm, năng suất và chất lượng tăng, lợi nhuận bình quân cao hơn khoảng 7 triệu đồng/ha so với ruộng sản xuất ngoài mô hình”.

Đề án cũng mở ra hướng phát triển mới cho sản xuất lúa tại Châu Phong khi gắn mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế với giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Đây là tiền đề để địa phương từng bước hình thành vùng sản xuất lúa tập trung, xây dựng mã số vùng trồng, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong tiêu thụ sản phẩm.

Ông Tống Văn Điều, Phó Chủ tịch UBND xã Châu Phong, nhấn mạnh: “Điều địa phương mong muốn khi thực hiện mô hình là chuyển tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp; không chỉ quan tâm sản lượng mà hướng đến giảm chi phí, nâng cao chất lượng, tăng lợi nhuận và phát triển bền vững. Đồng thời, củng cố hợp tác xã, đẩy mạnh chuyển đổi số và góp phần giảm phát thải khí nhà kính”.

Từ mô hình thí điểm đầu tiên, Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã cho thấy những kết quả tích cực tại xã Châu Phong. Hiệu quả về giảm chi phí, duy trì năng suất, nâng cao lợi nhuận và thay đổi tập quán sản xuất đang tạo niềm tin để nông dân tiếp tục tham gia.

Thời gian tới, xã Châu Phong phấn đấu mở rộng diện tích sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp lên khoảng 2.000ha vào năm 2030. Cùng với đó, địa phương tiếp tục đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, nâng cao năng lực hoạt động của các hợp tác xã, tăng cường liên kết sản xuất - tiêu thụ và từng bước tiếp cận thị trường tín chỉ các-bon.

Việc mở rộng mô hình không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn từng bước hình thành phương thức sản xuất lúa theo hướng “xanh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn”, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu tại địa phương.

Bài, ảnh Trần Huyện